Łado Swarożyc

 

Łado Swarożyc

W najstarszych kronikach polskich bóstwo wymieniane jako pierwsze nosi imię Łado lub Łada. Przydomkiem takim określano również zwycięskich władców, a w tradycji herbowej heros o takim imieniu posiada charakterystykę solarną – zgodną z późniejszymi wierzeniami ludowymi. W rodzimej tradycji dworskiej jak i ludowej Słońce to naczelny i mocarny bóg ognia, ładu oraz prawa. Jako Młode Słońce pokonuje zimowe ciemności umożliwiając tym samym zasiewy pól, ale także rozpoczęcie zaplanowanych wcześniej działań wojennych. Pokłon Słońcu i cześć imieniu Łado poświadczone są w Polsce jeszcze w czasach bitwy pod Grunwaldem.

Ważniejsze źródła staropolskie wzmiankujące kult bóstwa Łado/Łada na terenie Polski:

– Lado z powtórzeniem jako Lada (Postylla Łukasza z Wielkiego Koźmina, 1405)
– Lado (Statua provincialia breviter -1420 r.)
– Lado (Sermones per circulum anni Cunradi, 1423 r.)
– Alado (Postilla Husitae anonymi, przed 1450 r.)
– Alado (glosa przy S. Adalberti vita – 1450 r.)
– Łada/Lyada/Mars (Kroniki sławnego Królestwa Polskiego Jana Długosza, 1455 r.)

Pełny tekst staropolskiej legendy herbowej Łada wraz z danymi porównawczymi o charakterystyce solarnej dostępny jest tutaj: http://forum.weneda.net/viewtopic.php?f=3&t=103 Również tam o wzmiance Mistrza Wincentego, opisującej niebiańskiego i świetlistego wojownika ze złotą włócznią, wskazującego drogę wojskom Bolesława Krzywoustego.

Jak donosi Maciej Stryjkowski (r. 1582), staropolski historyk, poeta i dyplomata okrzyk „Łado!” towarzyszył nie tylko weselom i biesiadom (odnotowany np. współcześnie w folklorze lubelskim), ale również triumfalnym wjazdom władców. Według jego przekazu witano tak księcia Giedymina w trakcie wjazdu do Kiernowa w 1305 roku:

„Gdzie go pospólstwo, w ręce kleszcząc, przywitało,
Jak był zwyczaj, a ‚Łado, Łado’ przyśpiewało”

A trzydzieści lat później jego syna Olgierda podczas wjazdu do Wilna, wszyscy mieszczanie witali tak:

„Śpiewali ‚Łado! Łado!’.
W tym ręku klaskanie,
Jak był zwyczaj, powstało.”

Ten sam Maciej Stryjkowski wzmiankuje także żywy w jego czasach, litewski kult bóstwa o imieniu „Dzidzis Lado”, co w języku polskim oznacza „Wielki Łado”.

Dłuższe opracowanie na ten tamat: http://www.bogowiepolscy.net/lado-lada.html

Z inspiracji biliograficznych:

– Omówienie zapisów wskazujących na jednoznacznie centralną rolę bóstwa solarnego w wierzeniach staropolskich i staroruskich: Jacek Banaszkiewicz, Polskie dzieje bajeczne mistrza Wincentego, Wrocław 1998.
– Więcej o śladach kultu bóstwa Łado/Łada: Leszek Kolankiewicz, Dziady. Teatr Święta Zmarłych, Warszawa 1999.
– Wskazanie na istnienie w zapisach pary bóstw, męskiego Łady i żeńskiej Łady jako zgodnej z ogólną strukturą wierzeń: Marek Derwich, Marek Cetwiński, Herby, legendy, dawne mity, Wrocław 1987.

Autor ilustracji: Kazimierz Perkowski